Πως θα μάθουν τα παιδιά να διαχειρίζονται την ήττα τους;

 Γράφει η Παπαδοπούλου Ειρήνη

Για πολλά παιδιά, η ήττα σε ένα παιχνίδι μπορεί να μοιάζει με μικρή καταστροφή. Ένα επιτραπέζιο που δεν εξελίχθηκε όπως ήθελαν, ένας αγώνας που έχασαν ή ακόμα και ένα απλό παιχνίδι με φίλους μπορεί να οδηγήσει σε κλάματα, θυμό ή έντονες αντιδράσεις.

Και όμως, αυτές οι στιγμές κρύβουν κάτι πολύ σημαντικό: αποτελούν ευκαιρίες μάθησης. Η διαχείριση της ήττας είναι μια δεξιότητα ζωής που δεν αποκτιέται αυτόματα. Τα παιδιά χρειάζονται χρόνο, εμπειρίες και καθοδήγηση για να μάθουν ότι η αποτυχία, η απογοήτευση και το να χάνεις είναι φυσικό μέρος της ζωής.

Γιατί τα παιδιά δυσκολεύονται να χάσουν;

Τα μικρά παιδιά δεν έχουν ακόμη αναπτύξει πλήρως τη συναισθηματική ωριμότητα ώστε να διαχειρίζονται εύκολα έντονα συναισθήματα όπως η απογοήτευση ή ο θυμός. Όταν χάνουν, συχνά νιώθουν ότι:

• δεν είναι αρκετά καλά,
• αδικήθηκαν,
• απέτυχαν,
• έχασαν την αποδοχή των άλλων.

Ειδικά όταν ένα παιδί είναι ανταγωνιστικό ή έχει συνηθίσει να επιβραβεύεται συνεχώς, η ήττα μπορεί να το δυσκολεύει ακόμη περισσότερο.

Η ήττα δεν είναι αποτυχία

Πολλοί γονείς προσπαθούν να προστατεύσουν τα παιδιά από την απογοήτευση, αφήνοντάς τα να κερδίζουν ή αποφεύγοντας δύσκολες καταστάσεις. Όμως η συνεχής αποφυγή της ήττας δεν βοηθά πραγματικά το παιδί.

Αντίθετα, το παιδί χρειάζεται να μάθει ότι:

• δεν μπορεί πάντα να κερδίζει,
• η αξία του δεν εξαρτάται από το αποτέλεσμα,
• μπορεί να νιώθει στεναχώρια χωρίς να καταρρέει.

Η ήττα δεν είναι αποτυχία. Είναι εμπειρία, μάθημα και μέρος της εξέλιξης.

Πώς μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν;

Αναγνωρίστε το συναίσθημα του παιδιού

Όταν ένα παιδί χάνει και αντιδρά έντονα, συχνά το πρώτο που ακούει είναι:

• «Δεν έγινε τίποτα»
• «Υπερβάλλεις»
• «Μην κάνεις έτσι»

Όμως για το ίδιο το παιδί, εκείνη τη στιγμή το συναίσθημα είναι αληθινό και έντονο. Είναι πιο βοηθητικό να πείτε:

• «Καταλαβαίνω ότι στεναχωρήθηκες»
• «Ήθελες πολύ να κερδίσεις»
• «Είναι δύσκολο όταν χάνουμε»

Η αναγνώριση των συναισθημάτων βοηθά το παιδί να νιώσει ασφάλεια και να ηρεμήσει πιο εύκολα.

Δώστε έμφαση στην προσπάθεια

Όταν επικεντρωνόμαστε μόνο στη νίκη, το παιδί μαθαίνει ότι η αξία του εξαρτάται από το αποτέλεσμα. Αντίθετα, είναι σημαντικό να επιβραβεύουμε:

• την προσπάθεια,
• τη συνεργασία,
• την επιμονή,
• το δίκαιο παιχνίδι.

Φράσεις όπως:

• «Μου άρεσε που προσπάθησες μέχρι το τέλος»
• «Έπαιξες πολύ όμορφα»
• «Δεν τα παράτησες»

βοηθούν το παιδί να χτίσει αυτοπεποίθηση και ψυχική ανθεκτικότητα.

Μην αφήνετε πάντα το παιδί να κερδίζει

Από αγάπη ή φόβο μήπως στεναχωρηθεί, πολλοί γονείς αφήνουν σκόπιμα το παιδί να νικά συνεχώς. Ωστόσο, αυτό μπορεί να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τη διαχείριση της ήττας στο μέλλον.

Τα παιχνίδια είναι ένας ασφαλής τρόπος για να μάθει το παιδί ότι:

• άλλοτε κερδίζουμε,
• άλλοτε χάνουμε,
• και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό.

Δώστε το σωστό παράδειγμα

Τα παιδιά παρατηρούν συνεχώς τους ενήλικες. Αν βλέπουν έναν γονιό να θυμώνει υπερβολικά όταν χάνει ή να απογοητεύεται έντονα με κάθε αποτυχία, είναι πιθανό να μιμηθούν αυτή τη συμπεριφορά.

Αντίθετα, όταν ένας ενήλικας αντιμετωπίζει την ήττα με ψυχραιμία και λέει:

• «Δεν πειράζει, θα προσπαθήσω ξανά»
• «Σήμερα δεν τα κατάφερα, αλλά πέρασα όμορφα»

διδάσκει έμπρακτα ότι η αποτυχία είναι κομμάτι της ζωής και όχι κάτι που πρέπει να φοβόμαστε.

Ένα σημαντικό μάθημα ζωής

Η ικανότητα να διαχειρίζεται κάποιος την ήττα δεν αφορά μόνο τα παιχνίδια. Είναι δεξιότητα που θα συνοδεύει το παιδί σε όλη του τη ζωή:

• στο σχολείο,
• στις φιλίες,
• στις σχέσεις,
• στην εργασία,
• στις προσωπικές του προσπάθειες.

Τα παιδιά που μαθαίνουν να χάνουν χωρίς να καταρρέουν, μεγαλώνουν με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, ανθεκτικότητα και συναισθηματική ισορροπία.

Γιατί τελικά, το σημαντικότερο δεν είναι να κερδίζουν πάντα. Είναι να μαθαίνουν να συνεχίζουν, ακόμα και όταν χάνουν.

Υπάρχει σωματική υγεία χωρίς την Ψυχική υγεία;

Γράφει η Ειρήνη Παπαδοπούλου

Για δεκαετίες αντιμετωπίζαμε το σώμα και το μυαλό σαν δύο ξεχωριστούς κόσμους. Πηγαίναμε στον γιατρό για τον πόνο στο στομάχι, στον καρδιολόγο για την πίεση, και ίσως —αν τολμούσαμε— σε έναν ψυχολόγο όταν νιώθαμε ψυχικά εξαντλημένοι. Όμως η σύγχρονη επιστήμη δείχνει όλο και πιο καθαρά κάτι που πολλοί άνθρωποι βιώνουν καθημερινά: η σωματική και η ψυχική υγεία είναι αλληλένδετες.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι απλώς φιλοσοφικό. Είναι βαθιά ανθρώπινο:

Μπορεί να υπάρξει πραγματική σωματική υγεία χωρίς ψυχική ισορροπία;

Το σώμα “μιλάει” τη γλώσσα της ψυχής

Το άγχος δεν είναι μόνο μια σκέψη. Είναι ένας βιολογικός μηχανισμός που επηρεάζει ολόκληρο το σώμα. Όταν το στρες γίνεται χρόνιο, αυξάνονται τα επίπεδα κορτιζόλης, διαταράσσεται ο ύπνος, εξασθενεί το ανοσοποιητικό σύστημα και αυξάνεται ο κίνδυνος για καρδιαγγειακά προβλήματα, υπέρταση και φλεγμονές.

Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει κάποιον να λέει:

• «Με πονάει το στομάχι από το άγχος»
• «Δεν μπορώ να αναπνεύσω όταν αγχώνομαι»
• «Η εξάντληση με έχει διαλύσει»

Αυτές οι εκφράσεις δεν είναι υπερβολές. Είναι η απόδειξη ότι το σώμα απορροφά όσα δεν καταφέρνει να διαχειριστεί ο νους.

Η ψυχική υγεία επηρεάζει κάθε καθημερινή συνήθεια

Όταν κάποιος βιώνει κατάθλιψη, έντονο στρες ή ψυχική κόπωση, συνήθως επηρεάζονται:

• η ποιότητα του ύπνου,
• η διατροφή,
• η σωματική άσκηση,
• οι κοινωνικές σχέσεις,
• η συνέπεια στη φροντίδα του εαυτού.

Ένας άνθρωπος που ψυχικά καταρρέει δύσκολα θα βρει ενέργεια να φροντίσει το σώμα του. Και αντίστροφα, ένα σώμα που υποφέρει μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την ψυχολογία.

Γι’ αυτό και οι ειδικοί σήμερα μιλούν για μια ολιστική προσέγγιση της υγείας, όπου το σώμα και η ψυχή αντιμετωπίζονται ως ένα ενιαίο σύστημα.

Το “φαίνεσαι καλά” δεν σημαίνει ότι είσαι καλά

Ζούμε σε μια εποχή όπου η εικόνα συχνά συγχέεται με την υγεία. Κάποιος μπορεί να γυμνάζεται, να τρέφεται σωστά και να δείχνει υγιής εξωτερικά, αλλά εσωτερικά να βιώνει εξάντληση, μοναξιά ή χρόνιο άγχος.

Η αληθινή υγεία δεν είναι μόνο οι καλές εξετάσεις αίματος ή η φυσική κατάσταση. Είναι επίσης:

• η συναισθηματική ανθεκτικότητα,
• η ποιότητα των σχέσεων,
• η αίσθηση νοήματος,
• η ψυχική ηρεμία,
• η δυνατότητα να απολαμβάνουμε τη ζωή χωρίς μόνιμη εσωτερική πίεση.

Η κοινωνία αλλάζει — και αυτό είναι θετικό

Τα τελευταία χρόνια η συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία έχει ανοίξει περισσότερο από ποτέ. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι μιλούν ανοιχτά για το burnout, τις κρίσεις άγχους, την κατάθλιψη και την ανάγκη για ψυχολογική υποστήριξη.

Και αυτό είναι σημαντικό. Γιατί η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν είναι πολυτέλεια ούτε αδυναμία. Είναι βασικό κομμάτι της συνολικής ευεξίας.

Όπως δεν αγνοούμε έναν έντονο σωματικό πόνο, έτσι δεν πρέπει να αγνοούμε και τη ψυχική εξάντληση.

Τελικά, υπάρχει σωματική υγεία χωρίς ψυχική υγεία;

Ίσως προσωρινά να μπορεί κάποιος να “λειτουργεί”. Να εργάζεται, να κινείται, να συνεχίζει την καθημερινότητά του. Όμως η πραγματική υγεία δεν είναι απλή επιβίωση.

Η ουσιαστική υγεία σημαίνει ισορροπία. Σημαίνει να νιώθει καλά όχι μόνο το σώμα, αλλά και ο άνθρωπος μέσα σε αυτό.

Γιατί στο τέλος της ημέρας, το σώμα και η ψυχή δεν είναι αντίπαλοι ούτε ξεχωριστές οντότητες. Είναι δύο πλευρές της ίδιας ζωής.