Γιατί είναι σημαντικό να δίνουμε επιλογές στα παιδιά;

 Γράφει η Παπαδοπούλου Ειρήνη

Τα παιδιά έχουν ανάγκη να νιώθουν ότι η γνώμη τους έχει αξία και ότι μπορούν να επηρεάζουν, έστω και σε μικρό βαθμό, όσα συμβαίνουν στη ζωή τους. Ένας απλός αλλά ουσιαστικός τρόπος για να τους το προσφέρουμε είναι να τους δίνουμε επιλογές.

Το να δίνουμε επιλογές στα παιδιά δεν σημαίνει ότι τα αφήνουμε να αποφασίζουν για όλα ή ότι καταργούμε τα όρια. Αντίθετα, σημαίνει ότι μέσα στα όρια που θέτουμε ως γονείς ή εκπαιδευτικοί, τους επιτρέπουμε να έχουν έναν βαθμό αυτονομίας και συμμετοχής.

Οι επιλογές καλλιεργούν την αυτονομία

Όταν ένα παιδί μπορεί να επιλέξει, για παράδειγμα, ποια μπλούζα θα φορέσει, ποιο βιβλίο θα διαβάσει ή με ποια δραστηριότητα θα ασχοληθεί, αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι οι αποφάσεις του έχουν σημασία. Με αυτόν τον τρόπο καλλιεργείται σταδιακά η αυτονομία και η υπευθυνότητά του.

Μικρές καθημερινές επιλογές λειτουργούν σαν «πρόβα» για τις μεγαλύτερες αποφάσεις που θα χρειαστεί να πάρει αργότερα στη ζωή του.

Ενισχύουν την αυτοπεποίθηση

Όταν εμπιστευόμαστε στα παιδιά μικρές αποφάσεις που μπορούν να διαχειριστούν, τους περνάμε ένα σημαντικό μήνυμα: «Σε εμπιστεύομαι. Πιστεύω ότι μπορείς να αποφασίσεις.»

Αυτό βοηθά το παιδί να αναγνωρίσει τις ικανότητές του και να αποκτήσει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Ακόμη και όταν μια επιλογή δεν έχει το αποτέλεσμα που περίμενε, μπορεί να μάθει μέσα από αυτήν.

Μαθαίνουν να αναλαμβάνουν ευθύνη

Η επιλογή συνδέεται φυσικά με την ευθύνη. Όταν ένα παιδί επιλέγει ανάμεσα σε δύο αποδεκτές δυνατότητες, μαθαίνει σταδιακά ότι οι αποφάσεις έχουν συνέπειες.

Για παράδειγμα, μπορούμε να του πούμε: «Θέλεις να κάνεις πρώτα τα μαθηματικά ή την ανάγνωση;» Και οι δύο επιλογές είναι αποδεκτές, αλλά η απόφαση ανήκει στο παιδί.

Έτσι, αντί να νιώθει ότι όλα του επιβάλλονται, συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία.

Μειώνονται οι συγκρούσεις

Πολλές καθημερινές συγκρούσεις δημιουργούνται επειδή το παιδί αισθάνεται ότι δεν έχει κανέναν έλεγχο. Οι περιορισμένες και ξεκάθαρες επιλογές μπορούν να μειώσουν αυτή την αίσθηση.

Αντί για «Φόρα τώρα τα παπούτσια σου», μπορούμε να πούμε: «Θέλεις να φορέσεις τα μπλε ή τα λευκά παπούτσια;»

Το παιδί εξακολουθεί να χρειάζεται να φορέσει παπούτσια, όμως έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει κάτι που το αφορά.

Οι επιλογές δεν σημαίνουν απουσία ορίων

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα παιδιά χρειάζονται όρια. Δεν είναι απαραίτητο —ούτε βοηθητικό— να τους δίνουμε επιλογή για κάθε ζήτημα.

Ο ενήλικας μπορεί να αποφασίζει ποια είναι τα όρια και το παιδί να αποφασίζει μέσα σε αυτά.

Για παράδειγμα:

«Ώρα για ύπνο. Θέλεις να διαβάσουμε ένα ή δύο παραμύθια;»

Το όριο είναι δεδομένο: είναι ώρα για ύπνο. Η επιλογή αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα οδηγηθούμε σε αυτόν.

Οι επιλογές χρειάζεται να είναι κατάλληλες για την ηλικία

Ένα μικρό παιδί δεν μπορεί να διαχειριστεί απεριόριστες επιλογές. Όταν του λέμε «Τι θέλεις να κάνουμε σήμερα;», μπορεί να μπερδευτεί ή να αγχωθεί.

Πιο βοηθητικό είναι να του προσφέρουμε δύο ή τρεις συγκεκριμένες επιλογές:

• «Θέλεις μήλο ή μπανάνα;»
• «Θέλεις να ζωγραφίσουμε ή να φτιάξουμε παζλ;»
• «Θέλεις να κάνεις μπάνιο τώρα ή σε δέκα λεπτά;»

Μεγαλώνοντας, μπορούμε σταδιακά να αυξάνουμε τον βαθμό ελευθερίας και ευθύνης.

Το σημαντικότερο είναι η σχέση

Πίσω από κάθε επιλογή βρίσκεται ένα πολύ σημαντικό μήνυμα: «Η φωνή σου με ενδιαφέρει.»

Τα παιδιά δεν χρειάζονται να αποφασίζουν για όλα. Χρειάζονται όμως να νιώθουν ότι ακούγονται, ότι γίνονται σεβαστά και ότι έχουν χώρο να αναπτύξουν τη δική τους προσωπικότητα.

Το να δίνουμε επιλογές δεν είναι ένας τρόπος για να αποφύγουμε τα όρια ή τις δυσκολίες. Είναι ένας τρόπος να μεγαλώνουμε παιδιά που μαθαίνουν να σκέφτονται, να αποφασίζουν, να αναλαμβάνουν ευθύνη και να εμπιστεύονται τον εαυτό τους.

Γιατί τελικά ο στόχος δεν είναι να αποφασίζουμε πάντα εμείς για τα παιδιά μας, αλλά να τα βοηθήσουμε να μάθουν, βήμα βήμα, να αποφασίζουν και τα ίδια για τη ζωή τους.